جوایز آکادمی علوم و هنرهای سینمائی موسوم به اسکار که از سال ۱۹۲۹ تاکنون، هر ساله به آثار برتر سینما اعطاء می شود، به لحاظ کیفی و کمی و نیز میزان توجه بین المللی، به عنوان معتبرترین رویداد سینمائی در سراسر جهان شناخته می شود...


آکادمی علوم و هنرهای سینمائی، سازمانی متشکل از اعضای افتخاری است و پنج هزار و ۸۳۰ نفر از اعضای آن ( آمار سال ۲۰۰۷ ) حق رأی دارند. از این شمار، اکثریت رأی دهنده ها متعلق به جامعۀ هنرپیشگان است که با یک هزار و ۳۱۱ نفر عضو، بزرگ ترین تشکل در میان اعضای آکادمی به شمار می آید.

آرای اعضاء که از سوی شرکت « پرایس واتر هاوس کوپرز » مورد رسیدگی و نظارت قرار می گیرد، در حقیقت مشخص کنندۀ عناوین شایستۀ دریافت جایزۀ اسکار است.

•    مجسمۀ اسکار

مجسمۀ اسکار با نام اصلی جایزۀ « شایستگی » آکادمی، ۵/۱۳ اینچ ( ۳۴ سانتیمتر ) بلندا دارد و از جنس بریتانیوم با روکشی از طلا ساخته شده است. این مجسمۀ ۸۵/۳ کیلوگرمی، تمثالی است از یک شوالیۀ شمشیر به دست که بر روی حلقۀ فیلمی با پنج پره ایستاده است. این پنج پره نشان دهندۀ پنج شاخۀ اصلی آکادمی هستند؛ هنرپیشگان، کارگردانان، نویسندگان، تهیه کنندگان و تکنسین ها ( عوامل فنی ). دربارۀ اینکه ریشۀ نام اسکار به کجا بازمی گردد، حرف و حدیث های فراوانی مطرح است. در یکی از بیوگرافی هائی که راجع به زندگی بتی دیویس ( ۱۹۰۸-۱۹۸۹، برندۀ دو جایزۀ اسکار بهترین بازیگران زن ) نوشته شده، آمده است که او، نام اسکار را به یاد شوهر اولش هارمون اسکار نلسون روی مجسمۀ آکادمی گذاشت. ادعای دیگری هم به مارگارت هریک، دبیر اجرائی آکادمی در دهۀ ۳۰ منتسب است. می گویند او پس از آنکه برای اولین بار ( در سال ۱۹۳۱ ) مجسمه را دید، عنوان کرد که خیلی شبیه به عمو اسکارش است. سیدنی اسکاسکی نویسنده و منتقد سینما در آن لحظه در محل حاضر بوده و دیده که مدیران آکادمی در مورد اسکار نامیدن مجسمه، به توافق رسیدند. از سال ۱۹۵۰ قانونی عجیب و جالب دربارۀ حق فروش مجسمۀ اسکار اعمال شده که تاکنون نیز پابرجاست. بر اساس این قانون، هیچ یک از برندگان یا وارثان مجسمۀ اسکار حق ندارند مجسمه را بفروشند مگر آنکه نخست، پیشنهاد فروش را به آکادمی آن هم در قبال فقط یک دلار ارائه دهند. اگر برندۀ اسکار تن به این توافق ندهد، آنگاه آکادمی فقط عنوان اسکار را به شخص برنده داده و خود جایزه را نگه می دارد. گفتنی است پیش از دهۀ ۵۰ مرسوم بود جوایزی که تا قبل از وضع این قانون اعطاء شده بودند، در حراج های عمومی و خصوصی به قیمت های گزاف فروخته شوند. از همین رو، این قانون برای حمایت از ارزش معنوی جایزۀ اسکار وضع و اعمال شد.

•    نامزدی اسکار

امروزه، مطابق مواد دو و سه قوانین جوایز آکادمی، یک فیلم به این شرط حائز نامزدی اسکار است که در سال تقویمی قبل ( از بامداد ژانویه تا بامداد ۳۱ دسامبر ) در لس آنجلس کاونتی، کالیفرنیا، به اکران درآمده باشد. مادۀ سه تأکید می کند که فیلم حتما ً باید « بلند » ( دست کم ۴۰ دقیقه ) باشد. ( به استثنای آثاری که به بخش فیلم های کوتاه معرفی می شوند ).

نخست سازندگان فیلم ها، آثار خود را به آکادمی ارسال می کنند. آنگاه اعضای صاحب حق رأی آکادمی به تماشای آثار می نشیند و به فیلم های مستحق نامزدی رأی می دهند. هر عضو فقط می تواند در یک مقوله رأی دهد. مثلا ً شخصی که در مقولۀ بازیگری به عضویت آکادمی درآمده، تنها می تواند در بخش نامزدهای بهترین بازیگری رأی دهد. این قانون یک استثناء دارد؛ تمام اعضاء در بخش معرفی نامزدان « بهترین فیلم »، حق رأی دارند. محدودیت یاد شده فقط به دور اول انتخابات یعنی معرفی نامزدان اختصاص دارد. در دور دوم یا همان معرفی برندگان اسکار، اعضاء می توانند در تمام مقوله ها رأی دهند.

•    شب به یادماندنی

راه رفتن میهمانان اسکار بر روی فرش قرمز و ژست گرفتن در برابر دوربین ها اگر بیشتر از معرفی برندگان اسکار سر و صدا نداشته باشد، کمتر از آن هم بیننده ندارد. در حقیقت حضور ستارگان سینمای جهان در مراسم اسکار یکی از عوامل اصلی پُر مخاطب بودن برنامۀ زندۀ تلویزیونی موسوم به « اسکار تله کست » است. دیگر عامل رونق این برنامه حضور نامزدان برترین ترانۀ فیلم در مراسم و اجرای زندۀ همان ترانه هائی است که به خاطرشان نامزد دریافت اسکار شده اند. شمار بینندگان این برنامۀ تلویزیونی در سراسر جهان بیش از یک میلیارد نفر برآورد شده است. از این لحاظ، برنامۀ اسکار تله کست پس از پخش بازی های المپیک و رقابت های جام جهانی فوتبال، سومین برنامۀ پُر بینندۀ دنیا به شمار می آید.

          مراسم اسکار نخستین بار در سال ۱۹۵۳ و توسط شبکۀ NBC به قاب جادوئی تلویزیون راه یافت. این شبکه، تهیۀ برنامۀ اسکار تله کست را تا سال ۶۰ برعهده داشت. پس از آن شبکۀ ABC عهده دار تولید برنامه شد و این کار را تا ۱۹۷۱ ادامه داد. آن گاه NBC دوباره امتیاز تهیۀ اسکار تله کست را به دست گرفت. این قرارداد که در سال ۱۹۷۶ به امضاء رسید تا سال ۲۰۱۴ میلادی معتبر است.

          پس از ۵۰ سال برگزاری مراسم اسکار در اواخر مارس و اوایل آوریل، این مراسم با هدف محدود ساختن زمان لابی های احتمالی ( از سوی جریان های با نفوذ برای قطعی ساختن برد و باخت یک فیلم ) از سال ۲۰۰۴ به این سو، به اواخر فوریه و اوایل مارس موکول شده است.

          مراسم اسکار از سوی وزارت امنیت ملی آمریکا به عنوان یک رویداد ویژۀ امنیتی اعلام شده و تحت تدابیر حفاظتی برگزار می شود. سالن تئاتر کداک در هالیوود از سال ۲۰۰۲ به عنوان مکان دائمی برگزاری مراسم اسکار شناخته شده است. این سالن در « هالیوود هایلند سنتر » واقع شده، ۶۴۰ هزار متر مربع مساحت دارد و مشتمل بر چندین فروشگاه، رستوران، کلوب های شبانه و یک سینمای شش پرده ای است.

•    آمارهای خواندنی
          جورج برنارد شاو، تنها شخصیتی است که هم جایزۀ اسکار و هم جایزۀ نوبل را دریافت کرده است. او ۱۳ سال پس از آنکه جایزۀ ادبیات نوبل را دریافت کرد ( سال ۱۹۲۵ ) به خاطر بهترین فیلمنامه مستحق دریافت اسکار شناخته شد. ( سال ۱۹۳۸ )

          والت دیزنی با دریافت ۲۲ جایزۀ اصلی و چهار جایزۀ افتخاری اسکار در بین شخصیت های سینمائی رکورد دار اسکار است. او در طول حیات خود همچنین ۶۴ بار نامزد دریافت اسکار شد. پس از او جان ویلیامز ( آهنگساز ) و آلفرد نیومن قرار دارند که هر یک ۴۵ بار نامزد دریافت اسکار شده اند.

          مسن ترین شخصیتی که اسکار گرفته، جسیکا تاندی است. او در سن ۸۰ سالگی برای بازی در فیلم « رانندگی برای خانم دیزی » اسکار بهترین هنرپیشۀ زن را دریافت کرد. مسن ترین نامزد دریافت اسکار نیز گلوریا استوارت است که در سن ۸۷ سالگی به خاطر بازی در « تایتانیک » مستحق این عنوان شد.

          جوان ترین گیرندۀ اسکار در تاریخ سینما، تاتوم انیل است که در ۱۰ سالگی به خاطر فیلم « ماه کاغذی » به این افتخار نائل شد. جوان ترین نامزد اسکار نیز جاستین هنری است. او زمانی که برای فیلم « کرامر علیه کرامر » نامزد اسکار شد، تنها هشت سال داشت.

          تنها هنرپیشه ای که بیش از سه بار جایزۀ اصلی اسکار را برده، کاترین هپبورن است. او چهار بار جایزۀ بهترین هنرپیشۀ زن را تصاحب کرد.

          جیمز دین تنها هنرپیشه ای است که پس از مرگش، دوباره نامزد بهترین هنرپیشۀ مرد شد. او در سال ۱۹۵۵ در پی یک تصادف رانندگی فوت کرد امّا یک سال بعد به خاطر فیلم « شرق بهشت » و دو سال بعد به خاطر فیلم « غول » نامزد دریافت اسکار شد.

          در تاریخ سینما تنها سه فیلم هستند که پنج جایزۀ برتر اسکار را ( بهترین فیلم، فیلمنامه، کارگردان، بازیگر مرد و بازیگر زن ) تصاحب کرده اند. این فیلم ها عبارتند از: در یک شب اتفاق افتاد، پرواز بر فراز آشیانه فاخته ( در ایران؛ دیوانه ای از قفس پرید ) و سکوت بره ها. وودی آلن تمام این عناوین را دریافت کرده و تنها نتوانسته است اسکار بهترین هنرپیشه مرد را از آن خود کند.

          از میان فیلم هائی که اسکار بهترین فیلم را گرفته اند، تنها سه فیلم موفق شده اند تمام مقولات نامزد شده را تصاحب کنند. این سه فیلم عبارتند از؛ جیجی ( سال ۱۹۵۸ به کارگردانی وینسنته مینلی ) با ۹ نامزدی و ۹ اسکار، آخرین امپراتور ( با بازی تام کروز ) با ۹ نامزدی و ۹ اسکار و ارباب حلقه ها؛ بازگشت پادشاه ( به کارگردانی پیتر جکسون ) با ۱۱ نامزدی و ۱۱ اسکار.

          ۱۶ بازیگر در سه فیلم یا بیشتر از سه فیلم اسکار گرفته ( برای بهترین فیلم ) بازی کرده اند. این بازیگران عبارتند از: وارد باند، جان کازال، دونالد گریسپ، هری داون پورت، مورگان فریمن، کلارک گیبل، جان گیلگاد، هیو گریفیث، جک هاوکینز، برنارد هیل، داستین هافمن، دایان کیتن، شرلی مک لین، تالیا شایر، جو اسپینل و مریل استریپ.

          جان کازال تنها هنرپیشه ای است که هر فیلمی که او در آن بازی کرده، نامزد اسکار بهترین فیلم شده است.

          بیشترین تشویق حضار مراسم اسکار مربوط به اعطای جایزه به چارلی چاپلین در سال ۱۹۷۲ است. صدای تشویق و ابراز احساسات تماشاچیان تا چند دقیقه پس از اعطای جایزه به چاپلین قطع نشد.

          پس از تیراندازی و سوء قصد به جان رونالد ریگان رئیس جمهوری متوفی آمریکا در ۳۰ مارس ۸۱، مراسم اسکار یک روز به تعویق افتاد و این تنها اختلالی است که در تاریخ اسکار ثبت شده است.